شنبه ، 29 مهر 1396
روستاي سنگي وركانه
روستاي سنگي وركانه
روستاي سنگي سيمين
روستاي سنگي سيمين
دره مرادبيگ
دره مرادبيگ
باغ موزه دفاع مقدس
باغ موزه دفاع مقدس
آرامگاه بوعلي سينا
آرامگاه بوعلي سينا
آرامگاه باباطاهر
آرامگاه باباطاهر
برج بيد كرپه
برج بيد كرپه
حمام حاج آقا تراب
حمام حاج آقا تراب
 
توقف
کمينه   
Live Tabs

سراج : ...آن که اسباب چرمی و تیماجی سازد . سراجی : پیشه­ی آن و هم جایگاه آن... بازار و پیشه های همدان ،هادی گروسین ، انتشارات اسکاف ، 1375 ص 115

    اززمانی که انسان ها،حیوانات را برای خدمت به کارگرفتند از پوست آن­ها برای نیازهای خود استفاده می­کردند.

روش دباغی کهن برای هزاران سال ثابت بوده و تقریباً همه جا یکسان بوده، اما با صنعتی شدن جهان چرم­سازی سنتی نیز تبدیل به صنایع چرم پیشرفته شد و در این میان با استفاده از ماشین­آلات ، یک یا دو  لایه از بخش درونی چرم  را برداشته و به آن اشفالت یا یوفت می گویند، با این کار علاوه بر نازک کردن چرم استفاده­ي بهينه از چرم صورت مي­پذيرد.

      مردم ایران زمین نیز از روزگاران قدیم  با این صنعت آشنا بودند ودر فن خود استاد، در سال 1665م. شاردن درباره دباغی ایران می‌گوید: "این صنعتی است دستی که ایرانیان در آن از همه استاد تر اند."[1]همچنین او از انواع مختلف چرم ایران یاد کرده و می‌گوید" مصنوعات چرم ایران از جمله چرم ساغری به رنگ‌های مختلف را به هند وعثمانی و دیگر کشورهای همجوار می‌برند."[2] او معتقد است که:" کلمه شاگرن (chagrin) که فرانسوی‌ها برای پوست‌های خالدار به کار می‌برند  برگرفته از کلمه چرم ساغری است."[3] و در این میان چرم همدان نیز از شهرت بسزایی برخورداربوده است، و توجه جهان گردان را به خود جلب کرده است. در سطرهای پایین به این موضوع  در دو بخش چرم سازی های قدیمی و جدید  پرداخته شده و سعی شده به جایگاه چرم سازی معاصر توجه شود.      چرم همدان از گذشته تا به امروز ، مژگان خیرالهی*: کارشناسی ارشد هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

    در گذشته آثار تولیدی چرم اقلامی مثل بازوبند چرمی ، غلاف خنجر ، قاب آیینه و قلم دان و شلاق و... بود اما امروزه با تغییر کاربری ، در کارگاه های استان همدان معمولا کالاهای ذیل تولید می شود :

انواع کمربند : ساده-چاپی جناقی-حصیری-لب تا-وکمربند ورزشی و بدن سازی.

انواع کیف: پاسپورتی-دانشجویی-زنانه سرشانه ای-جیبی-سامسونت-کیف های مسافرتی

-انواع ابزار شکار: قطار فشنگ ( کمربندی است که دارای جای پوکه است )قاب اسلحه ی کمری-زین اسب -زانوبند-مچ بند.

انواع قاب: شامل قاب عینک قاب موبایل جاسوییچی و ...

واما امروزه سراجی ،  هنر-صنعتی دستی است که طی فرایند آن و پس از دباغی پوست ، صنعت گر ، به ساخت کیف مردانه ، کیف زنانه ، کیف پاسپورتی ، کیف پول ، کمربند ، قطارفشنگ ، زین اسب ، کیسه بوکس ، جلد اسلحه ، تابلو ، قاب آیینه ، قلمدان و...می پردازد .

- دستگاه برش جهت برش های متفاوت چرم

2-  دستگاه لویس برای نازک کردن چرم کاربرد دارد .

3- دستگاه پرس برای ایجاد نقوش فرو رفته روی چرم (نقش ضربی)

 ابزار موردنیاز :

1-گونیا و خط کش فلزی : به این دلیل که ایجاد زاویه ی قایمه و خط راست از اصول کار است ، نیاز گونیا و خط کش در کار، ضروری است . هم چنین برای کار با تیزبر استفاده از خط کش فلزی مناسب تر است زیرا موقع برش ، لبه ی خط کش آسیبی نمی بیند .

2-سنبه : ابزاری فلزی با نوک گرد ، مربع ، لوزی و ... است که برای ایجاد سوراخ و رد کردن بندهای چرمی جهت ایجاد اتصال استفاده می شود .سنبه ی شماره های 1و2 بیشترین استفاده را دارند.

3-شیشه : برای این که بتوانند چرم را به راحتی ببرند ، آن را روی شیشه می گذارند که در این صورت ، کار تمیزتر و صاف تر درمی آید .

4-گازن یا تیزبر: اگر بخواهیم تکه های چرم را با قیچی ببریم با توجه به کلفتی چرم و ظریف بودن کار ،مناسب ترین وسیله برای بریدن ، تیزبر است که  به راحتی هنگام کند شدن لبه ی تیزبر ، می توان آن را عوض کرد .

5-تخته ی چوبی یا پلاستیک فشرده : برای این که نوک سنبه بر اثر ضربات چکش خراب نشود باید سطح نسبتا نرمی را زیر آن قرار دهیم که تخته چوبی یا پلاستیک فشرده وسیله ی خوبی است .

6-چکش : برای ضربه زدن روی سنبه استفاده می شود .

 

 

7- میز فلزی 8- منگنه بر  9- درفش  10-  قلاب   11-گیره  12- انواع قلم نقش زن  13-گازن  14-  مشته 15- خط کش  16- پرگار 17- لب تاب و... دیگر ابزار می باشند . 

 

charm1

استاد امیدعلی کاظمی پیش کسوت سراجی

  طبق آمار کنونی معاونت صنایع دستی درحال حاضر تعداد افراد شاغل در 186 کارگاه سراجی حدودا 694 نفر برآورد می گردد.از جمله واحدهای فعال چرم به توسن چرم و چرم رضوان اشاره می کنیم . بازار موتابخانه ی همدان حدود 30 واحد چرم را در خود جای داده است .

        علاوه بر کفش ، پوست حیوانات اهلی به عنوان لباس مورد استفاده قرار می گرفت . روپوش چرمی نیز توسط آهن گران مورد استفاده قرار می گرفت تا آن ها را در برابر حرارت آهن گداخته محافظت نماید .

 



[1] وولف، هانس ای؛ صنایع دستی کهن ایران، ترجمه سیروس ابراهیم زاده ، (تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1372) صفحه 408.

[2] سفر نامه شوالیه شاردن؛ ترجمه اقبال یغمایی،( تهران، انتشارات توس، 1372) جلد دوم، صفحه 903.

[3] همان.

*

 

1 ـ توليد شيشه‌ سنتي‌ :

            ابتدا سنگ‌ سيليس‌ را از معدن‌، كه‌ به‌ صورت‌ سنگ‌ معمولي‌ است‌ به‌ سنگ‌ كوبي‌ها برده‌مي‌شود اين‌ سنگها در آنجا آسياب‌ و تبديل‌ به‌ پودر سيليس‌ مي‌شود اين‌ پودر از لحاظ‌ ريزي‌ ودرشتي‌ دانه‌ بندي‌ مي‌شود، آهن‌ آن‌ را گرفته‌ و به‌ شيشه‌ گري‌هاي‌ فروشند. «هرچه‌ دانه‌هاي‌ پودرسيليس‌ درشت‌تر باشد شيشه‌ مرغوبتر است‌».

            شيشه‌ بيرنگ‌ را كه‌ به‌ آن‌ شيشه‌ مادر مي‌گويند، از سيليس‌، كربنات‌ سديم‌، براكس‌، آهك‌،دولوميت‌، سولفات‌، درصدي‌ كبالت‌، درصدي‌ سيلينيم‌ و درصدي‌ آرسنيك‌ مي‌سازند. اگربخواهيم‌ شيشه‌ را رنگي‌ بسازيم‌، از اكسيدهاي‌ مختلف‌ استفاده‌ مي‌كنيم‌. مثلاً رنگ‌ سبز را از اكسيدكُرم‌، فيروزه‌اي‌ را از اكسيد مس‌ و سرمه‌اي‌ را از اكسيد كبالت‌ به‌ وجود مي‌آوريم‌. فرمول‌ نهايي‌ كه‌تشكيل‌ شد، مواد را درهم‌ آميخته‌ در تشتي‌ ريخته‌ و به‌ كوره‌ مي‌بريم‌ و درون‌ پاتيل‌ كوره‌ مي‌ريزيم‌.حرارت‌ كوره‌ را به‌ 1450 درجه‌ سانتي‌ گراد مي‌رسانيم‌ تا ذوب‌ شود نزديك‌ 5 ساعت‌ ذوب‌ اين‌مواد به‌ درازا مي‌كشد. بعد لقمه‌ برداري‌ انجام‌ مي‌شود و به‌ اندازه‌اي‌ كه‌ لازم‌ است‌ ظرف‌ ساخته‌شود لقمه‌ برمي‌داريم‌. پس‌ از ساخت‌ كامل‌، شيئي‌ را به‌ درون‌ گرمخانه‌ مي‌بريم‌. حرارت‌ گرمخانه‌600 تا 650 درجه‌ حرارت‌ دارد. استفاده‌ از گرمخانه‌ براي‌ آن‌ است‌ كه‌ نگذاريم‌ شيشه‌ ساخته‌ شده‌به‌ سرعت‌، درهواي‌ معمولي‌ خنك‌ شود. چنين‌ خنك‌ شدني‌ باعث‌ وارد آمدن‌ شوك‌ بر آن‌ خواهدشد كه‌ در نتيجة‌ آن‌ شيشه‌ درهم‌ خواهد شكست‌. به‌ تدريج‌ ظرف‌ يك‌ روز حرارت‌ گرمخانه‌ را به‌450 درجه‌ مي‌رسانيم‌ و آن‌گاه‌ را خاموش‌ مي‌كنيم‌ و درش‌ را مي‌بنديم‌. معمولاً 24 ساعت‌ طول‌مي‌كشد تا به‌ آرامي‌ خنك‌ شود، پس‌ از اينكه‌ شيئي‌ را از گرمخانه‌ خارج‌ كرديم‌ آن‌ را به‌ بخشي‌سنگ‌ كاري‌ مي‌بريم‌ تا ناهمواريهاي‌ ته‌ آن‌ را صاف‌ كنيم‌. اگر قصد نقاشي‌ كردن‌ روي‌ آن‌ را داشته‌باشيم‌. روي‌ آن‌ را با آب‌ طلا نقاشي‌ كرده‌ و در كورة‌ پخت‌ با حرارتي‌ معادل‌ 450 تا 500 درجه‌قرار مي‌دهيم‌ تا رنگها و آب‌ طلاها جذب‌ و ثابت‌ شوند.

            90% مواد لازم‌ براي‌ شيشه‌ گري‌ در داخل‌ تهيه‌ مي‌شود. فقط‌ برخي‌ از اكسيدها را از خارج‌ واردمي‌كنيم‌. بيش‌ از 80% طرحهاي‌ ساخته‌ شده‌ ايراني‌ است‌. اما براي‌ صادرات‌ ناگزيريم‌ از طرحهاي‌مورد علاقة‌ خارجيان‌ كمك‌ بگيريم‌. مسلماً يك‌ اروپايي‌ گلاب‌ پاش‌ مارا شيئي‌ نا آشنا مي‌بيند پس‌مورد علاقة‌ او نيست‌. بنابراين‌ بايستي‌ كالائي‌ را توليد كرد كه‌ بازار خارجي‌ داشته‌ باشد.

 

وضعيت‌ توليد شيشه‌ سنتي‌ در استان‌ همدان‌

            در گذشته‌ در همدان‌ تعداد معدودي‌ كارگاه‌ شيشه‌ گري‌ سنتي‌ وجود داشته‌ است‌ كه‌ اكنون‌ ازآنها اثري‌ وجود ندارد و فقط‌ يك‌ واحد در روستاي‌ اكنلو از توابع‌ شهرستان‌ كبودرآهنگ‌ در اين‌زمينه‌ فعاليت‌ دارد.

            البته‌ در حدود 5 سال‌ است‌ كه‌ يك‌ كارگاه‌ آموزشي‌ توسط‌ سازمان‌ آموش‌ فني‌ و حرفه‌اي‌ درشهرستان‌ تويسركان‌ داير شده‌ و تاكنون‌ حدود 120 نفر را در اين‌ رشته‌ آموزش‌ داده‌ است‌ ولي‌هيچيك‌ از آموزش‌ ديدگان‌ موفق‌ به‌ ايجاد كارگاه‌ نشده‌اند و اكثراً جذب‌ كارگاههاي‌ شيشه‌ گري‌ درتهران‌ و ساير شهرستانها شده‌اند.

2 ـ تراش‌ روي‌ شيشه‌:

            تراش‌ روي‌ شيشه‌ يكي‌ از صنايع‌ وابسته‌ به‌ شيشه‌ گري‌ مي‌باشد كه‌ با ايجاد نقوش‌، طرحها وخطوط‌ برجسته‌ و فرورفته‌ بر روي‌ شيشه‌ و بلور تلألو و زيبايي‌ خاصي‌ در ظروف‌ ايجاد مي‌كند،همين‌ جذابيت‌ سبب‌ پيشرفت‌ چشمگير اين‌ صنعت‌ در دنياي‌ امروز گرديده‌ است‌.

            بهترين‌ كريستالها توسط‌ كشورهاي‌ چك‌، فرانسه‌، ايتاليا، ژاپن‌، آمريكا توليد مي‌شود و اخيراًكشور تركيه‌ نيز در اين‌ صنعت‌ پيشرفتهايي‌ داشته‌ است‌. در ايران‌ نيز چند سالي‌ است‌ كه‌ اين‌صنعت‌ مورد توجه‌ قرار گرفته‌ و علاقمنداني‌ را به‌ خود اختصاص‌ داده‌ است‌. در همدان‌ از سال‌1374 با ايجاد مركز آموزش‌ تراش‌ شيشه‌ صندوِ حمايت‌ از فرصتهاي‌ شغلي‌ تعدادي‌ ازعلاقمندان‌ جذب‌ اين‌ رشته‌ شده‌ و پس‌ از طي‌ دورة‌ آموزشي‌ هر يك‌ از كارآموختگان‌ كارگاه‌كوچكي‌ «بيشتر در منازل‌» داير نموده‌اند. برخي‌ از دستگاههاي‌ دولتي‌ كه‌ در امور صنايع‌ دستي‌دخيل‌ بوده‌اند دوره‌ هايي‌ برگزار و هر كدام‌ تعدادي‌ صنعتگر تراش‌ شيشه‌ پرورش‌ داده‌اند از آنجاكه‌ ايجاد كارگاه‌ تراش‌ شيشه‌ نياز به‌ فضاي‌ زياد و سرماية‌ كلان‌ ندارد و خيلي‌ سريع‌ و آسان‌آموزش‌ داده‌ مي‌شود، لذا از همين‌ طريق‌ تعدادي‌ با ايجاد كارگاه‌ شاغل‌ در اين‌ رشته‌ شده‌اند. هم‌اكنون‌ تعداد 72 نفر صنعتگر تراش‌ شيشه‌ در استان‌ همدان‌ وجود دارد.

            دستگاههاي‌ مورد نياز براي‌ كار تراش‌ روي‌ شيشه‌ عبارتند از:

            1 ـ دستگاه‌ تراش‌

            2 ـ دستگاه‌ كنگره‌ زني‌

            3 ـ دستگاه‌ پرداخت‌

            4 ـ دستگاه‌ فرز

            5 ـ دستگاه‌ آسياب‌

            دستگاههاي‌ فوِ از لحاظ‌ شكل‌ ظاهري‌ شبيه‌ هم‌ مي‌باشند ولي‌ كار هر يك‌ از آن‌ها با هم‌متفاوت‌ است‌ و هر يك‌ از عمليات‌ تراش‌ با يكي‌ از آن‌ها صورت‌ مي‌گيرد، نوع‌ جنس‌ سنگ‌ و دانه‌بندي‌ و سايز سنگ‌ براي‌ هر دستگاه‌ متفاوت‌ است‌ همچنين‌ سرعت‌ دستگاهها نيز با هم‌ تفاوت‌دارد.

 

مراحل‌ كار تراش‌ روي‌ شيشه‌:

            ايجاد خطوط‌ فرورفته‌ و برجسته‌ منظم‌ يا نامنظم‌ بر روي‌ بدنة‌ بلور به‌ منظور ايجاد نقش‌ وطرح‌.

            براي‌ اينكار ابتدا طرح‌ و نقشه‌ مورد نظر را روي‌ شيشه‌ شابلون‌ گذاري‌ كرده‌ سپس‌ بادستگاه‌تراش‌ خطوط‌ ترسيم‌ شده‌ را فرورفته‌ يا برجسته‌ مي‌تراشند. بعد از تراش‌ نوبت‌ به‌ پرداخت‌مي‌رسد براي‌ اينكار از خاك‌ سيليس‌ جهت‌ پرداخت‌ سطح‌ بلور و برطرف‌ كردن‌ ناصافيهاي‌ آن‌استفاده‌ مي‌كنند. از دستگاه‌ كنگره‌ زني‌ براي‌ كنگره‌ كردن‌ لب‌ ظروفي‌ چون‌ شكلات‌ خوري‌،شمعدانهاي‌ لاله‌ و... استفاده‌ مي‌كنند.

            از دستگاه‌ فرز براي‌ عميق‌ نمودن‌ خطوط‌ طرحها و ايجاد فرورفتگي‌هاي‌ عميق‌ در سطح‌ بلوراستفاده‌ مي‌شود.

            انواع‌ طرحهاي‌ مورد استفاده‌ در تراش‌  شيشه‌ عبارتند از: گل‌ گندمي‌، ستاره‌، اسليمي‌، گل‌ پنج‌پر، گل‌ هشت‌ پر، پر، لاله‌، خوشه‌اي‌، انگوري‌، سنبل‌، خورشيد و...

 

3 ـ مات‌ كاري‌ روي‌ شيشه‌ «سند بلاست‌»

            اجراي‌ نقوس‌ مختلف‌ اعم‌ از اشكال‌، عكس‌ شخصيتها، خطوط‌ دست‌ نوشته‌ خطاطان‌بصورت‌ شعر يا آيات‌ قرآني‌ و...، آرم‌ نهادهاي‌ دولتي‌ و شركتها و... بصورت‌ برجسته‌ يا فرورفته‌كه‌ نسبت‌ به‌ زمنيه‌ كار مات‌ مي‌باشند را مات‌ كاري‌ روي‌ شيشه‌ گويند.

            براي‌ اين‌ كار ابتدا بر روي‌ شيشه‌ يا آينه‌ مورد نظر چسب‌ مخصوص‌ ريخته‌ تا تمام‌ سطح‌ آن‌پوشانده‌ شود. سپس‌ طرح‌ مورد نظر را روي‌ همان‌ چسب‌ كپي‌ مي‌كنند آنگاه‌ آن‌ قسمتهايي‌ را كه‌مي‌خواهند تراش‌ بدهند با تيغ‌ موكت‌ بري‌ بريده‌ و برمي‌دارند آنگاه‌ با كمپرسور فشار قوي‌ خاك‌سيليس‌ را روي‌ آن‌ مي‌پاشند تا قسمتهايي‌ كه‌ فاقد چسب‌ است‌ تراش‌ خورده‌ و گود گردد و نقش‌مورد نياز حك‌ گردد دست‌ آخر هم‌ بقيه‌ چسب‌ را برمي‌دارند.

دستگاههاي‌ مورد نياز جهت‌ مات‌ كاري‌ (Sandblast)

            1 ـ كمپرسور فشار قوي‌ جهت‌ توليد باد

            2 ـ مخزن‌ شن‌ پاش‌ جهت‌ ذخيره‌ خاك‌ سيليس‌

            3 ـ اتاقك‌ مهار سيليس‌ جهت‌ ممانعت‌ از خروج‌ سيليس‌ به‌ بيرون‌

            4 ـ شيلنگ‌ فشار قوي‌ جهت‌ اتصال‌ كمپرسور به‌ مخزن‌

            اين‌ نوع‌ محصولات‌ معمولاً براساس‌ سفارش‌ (آرم‌ ادارات‌، نقوش‌ روي‌ شيشه‌ ادارات‌ وشركتهاو...) انجام‌ مي‌گيرد.

            تعداد صنعتگران‌ اين‌ رشته‌ در استان‌ 14 نفر مي‌باشد.

 

 


مهمترين‌ ويژگيهاي‌ شيشه‌ گري‌

            1 ـ عدم‌ نياز به‌ فن‌ آوري‌ پيچيده‌ و وارداتي‌ و سرمايه‌ گذاري‌ كلان‌

            2 ـ قابليت‌ آموزش‌ سريع‌ و ايجاد اشتغال‌ مولد

            3 ـ استفاده‌ از موالد اوليه‌ و ابزار آلات‌ بسيار ساده‌ و ساخت‌ داخل‌ كشور بنابراين‌ اين‌ صنعت‌ رامي‌توان‌ جزء صنايع‌ غير وابسته‌ و مستقل‌ محسوب‌ كرد.

            4 ـ علاقمندي‌ جوانان‌ جوياي‌ كار و مستعد براي‌ فراگيري‌ و بهره‌وري‌ از اين‌ صنعت‌ با توجه‌ به‌جذابيت‌ و خلاقيت‌ مورد نياز در اين‌ صنعت‌ كه‌ از خصاياي‌ جوانان‌ مي‌باشد.

 

مشكلات‌ فراروي‌ تراش‌ روي‌ شيشه‌

            1 ـ پراكندگي‌ كارگاههاي‌ تراش‌ شيشه‌ در سطح‌ استان‌ بطوري‌ كه‌ تعدادي‌ كارگاه‌ تراش‌ شيشه‌بصورت‌ فعال‌ و نيمه‌ فعال‌ وجود دارد كه‌ در اين‌ رشته‌ فعاليت‌ مي‌كنند. بنابراين‌ تجمع‌ اين‌كارگاهها در يك‌ محل‌ موجب‌ انسجام‌ بيشتر و برنامه‌ ريزي‌ بهتر به‌ منظور كيفيت‌ توليدات‌ و نحوه‌عرضه‌ محصولات‌ خواهد شد.

            2 ـ واردات‌ انواع‌ و اقسام‌ كريستالهاي‌ خارجي‌ با كيفيت‌هاي‌ برتر نسبت‌ به‌ توليدات‌ داخلي‌موجب‌ ركود بازار فروش‌ داخلي‌ اين‌ محصولات‌ گرديده‌ است‌.

            3 ـ نياز به‌ توجه‌ بيشتر صنعتگران‌ به‌ كيفيت‌ برتر و استفاده‌ از طرحهاي‌ مورد تقاضا و تنوع‌بيشتر در طرحهاي‌ توليدي‌ طوري‌ كه‌ قابل‌ رقابت‌ با محصولات‌ مشابه‌ خارجي‌ آن‌ باشد.

            4 ـ گرايش‌ و فرهنگ‌ مصرف‌ به‌ استفاده‌ از كالاهاي‌ خارجي‌ و عدم‌ توجه‌ به‌ توليدات‌ داخلي‌

            5 ـ بالا بودن‌ درصد ضايعات‌ در اين‌ نوع‌ توليدات‌

            6 ـ با توجه‌ به‌ اينكه‌ اين‌ كار بر روي‌ شيشه‌هاي‌ ايراني‌ و خارجي‌ انجام‌ مي‌گيرد. فروش‌ آن‌ بامشكل‌ مواجه‌ شده‌ و به‌ همين‌ دليل‌ تعدادي‌ از صنعتگران‌ اين‌ رشته‌ جمع‌ آوري‌ كرده‌ و به‌ رشتة‌ديگري‌ روي‌ آورده‌اند.

 

 


راههاي‌ ارتقاء كمي‌ و كيفي‌ محصولات‌ شيشه‌ گري‌

            1 ـ ايجاد رشته‌ شيشه‌ گري‌ در مركز آموزش‌ عالي‌ و علمي‌ كاربردي‌ به‌ منظور ارتقاء سطح‌علمي‌ صنعتگران‌ اين‌ رشته‌ با توجه‌ به‌ اينكه‌ رشته‌ شيشه‌ گري‌ از جمله‌ صنايعي‌ مي‌باشد كه‌روشهاي‌ علمي‌ و فرمولهاي‌ شيميايي‌ و تحقيقات‌ آزمايشگاهي‌ اساس‌ كار شيشه‌گري‌ است‌ پيداكردن‌ دماي‌ پخت‌ مناسب‌ و چگونگي‌ شكل‌ دهي‌ با استفاده‌ از روشهاي‌ علمي‌ نسبت‌ به‌ سايررشته‌هاي‌ صنايع‌ دستي‌ كاربرد بيشتري‌ دارد و آميختگي‌ علم‌، هنر و تجربه‌ در شيشه‌ گري‌ موجب‌ارتقاء سطح‌ كيفي‌ محصولات‌ آن‌ خواهد بود.

            2 ـ حمايت‌ مالي‌ صنعتگران‌ شيشه‌ گر و تراش‌ شيشه‌ از طريق‌ پرداخت‌ تسهيلات‌ بانكي‌بلندمدت‌ و كم‌ بهره‌ به‌ منظور ايجاد و توسعه‌ كارگاهها و فعال‌ نمودن‌ كارگاههاي‌ نيمه‌ فعال‌.

            3 ـ يكي‌ از مهمترين‌ مشكلات‌ كارگاههاي‌ تراش‌ شيشه‌ فروش‌ و عرضه‌ محصولات‌ توليدي‌مي‌باشد بنابراين‌ بازاريابي‌ و حمايت‌ بازرگاني‌ موجب‌ رشد كمي‌ محصولات‌ توليد شده‌ خواهدبود.

 

 

 

 

 

نقاشي شيشه يكي از صنايع دستي تزييني ايران و استان همدان مي باشد.

كاربرد نقوش اسليمي و ختايي بر روي بدنه­ي ظروف شيشه­اي با استفاده از لعاب­هاي رنگي و آب­طلا را نقاشي شيشه مي­گويند. نقاشي با ابزار قلم­مو انجام مي­شود . در استان همدان گاه براي پر كردن نقش زمينه از ابزاري دست­ساز به­نام پمپ استفاده مي­كنند كه داراي مخزن رنگ است .  از اين ابزار براي نقاشي سفالينه­ها هم استفاده مي­شود.

ظرف شيشه­اي پس از نقاشي بايد براي ثبوت رنگ و استحكام نقش به كوره وارد شود . ظروف را به­مدت 4-2 ساعت در كوره­اي با دماي 540-450 درجه­ي سانتي­گرادقرار مي­دهند.  از جمله شهرهاي فعال در زمينه­ي هنرهاي وابسته به آبگينه غير از همدان و لالجين ،‌ تهران است.

روش نگهداري آن حفاظت از حرارت و آتش ،‌اشياي نوك­تيز ،‌جلوگيري از سقوط و ضربه و فشار است. 

از استادكاران و فعالان اين رشته­ي صنايع دستي در استان همدان آقايان مرتضي مينايي و محمد جاني و خانم­ها نسرين قرينه، مهري وفا و معصومه جعفري را مي­توان نام برد.

 

از جمله فرآورده­هاي توليدي اين رشته مي­توان به گلاب­پاش ،‌ميوه­خوري ، قاب و قدح ، سرويس آب­خوري ريال‌سرويس چاي­خوري و ... است.

  

 

4 ـ 3 ـ 7 ـ 4 ـ كاشي هفت رنگ :

          هنر خطاطي‌ و نقاشي‌ روي‌ كاشي‌ يكي‌ از هنرهاي‌ ديرينه‌ اين‌ مرز و بوم‌ مي‌باشد. كتيبه‌ اماكن‌متبركه‌ مساجد و حسينيه‌ها و آثار باستاني‌ به‌ جا مانده‌ از دوران‌ پيشين‌ همه‌ مؤيد اصالت‌ و قدمت‌طولاني‌ اين‌ صنعت‌ مي‌باشد.

          با توجه‌ به‌ اينكه‌ در اماكن‌ متبركه‌ و مساجد قديمي‌ همدان‌ كتيبه‌هاي‌ زيبائي‌ از اين‌ هنر مشاهده‌مي‌شود مي‌توان‌ تشخيص‌ داد كه‌ اين‌ هنر نيز در همدان‌ سابقه‌اي‌ ديرينه‌ دارد.

انواع‌ محصولات‌ :

          همانطور كه‌ اشاره‌ گرديد محصولات‌ توليدي‌ اين‌ رشته‌ كاشيهاي‌ خطاطي‌ شده‌ و يا طراحي‌شده‌ جهت‌ استفاده‌ در سردرب‌ ادارات‌، مؤسسات‌، دانشگاهها، مساجد و... يا تزئينات‌ داخلي‌ آنهامي‌باشد.

روش‌ توليد:

          براي‌ توليد اين‌ محصولات‌ ابتدا طرحها و نقوش‌ مورد نظر بر روي‌ كاغذهاي‌ مخصوص‌طراحي‌ و يا خطاطي‌ (و يا تلفيقي‌ از هر دو) شده‌ و پس‌ از برش‌ بر روي‌ كاشيهاي‌ سفيد كپي‌مي‌گردد. آنگاه‌ با استفاده‌ از جوهرهاي‌ مخصوص‌ نقش‌هاي‌ لازم‌ بر روي‌ كاشي‌ ايجاد مي‌گردد.سپس‌ مرحلة‌ لعاب‌ كاري‌ فرا مي‌رسد. اين‌ لعاب‌ كه‌ بعنوان‌ روكش‌ مخصوص‌ بر روي‌ نقوش‌كشيده‌ مي‌شود اولاً باعث‌ استحكام‌ كار شده‌ ثانياً ظرافت‌ و جلاي‌ خاصي‌ به‌ آن‌ مي‌بخشد. اجناس‌لعابكاري‌ شده‌ وارد كوره‌هاي‌ مخصوص‌ مي‌گردند در آنجا به‌ اندازه‌ لازم‌ حرارت‌ ديده‌ و پخته‌مي‌شوند.

          ظرفيت‌ توليد هر كارگاه‌ كتيبه‌ نگاري‌ بسته‌ به‌ نوع‌ طرح‌ و نقش‌ و ميزان‌ توليد تفاوت‌ خواهدداشت‌ ولي‌ بطور متوسط‌ سالانه‌ 750 متر مربع‌ از اين‌ محصول‌ توليد خواهد شد.

مواد اوليه‌ مصرفي‌ در كتيبه‌ نگاري‌ :

          ـ كاشي‌ سفيد

          ـ جوهر (رنگ‌ شيميايي‌)

          ـ لعاب‌

          ـ ماشين‌ آلات‌ و تجهيزات‌ كارگاهي‌ :

          ـ كوره‌ (گازي‌ يا برقي‌) براي‌ پخت‌

          ـ بالميل‌

          ـ پيستوله‌ و كمپرسور براي‌ رنگ‌ كاري‌

          ـ چرخ‌ نقاشي‌

          ـ انواع‌ قلم‌ مو

          خاستگاه‌ اصلي‌ اين‌ هنر شهر اصفهان‌ مي‌باشد البته‌ در ساير شهرهاي‌ كشور نيز اعم‌ از كاشان‌،قم‌، قزوين‌، تهران‌، يزد و...نيز وجود دارد.

          در همدان‌ فعلاً دو كارگاه‌ كتيبه‌ نگاري‌ وجود دارد كه‌ يكي‌ از آنها مربوط‌ به‌ آقاي‌ حسن‌ قرباني‌و ديگري‌ مربوط‌ به‌ آقاي‌ محمود زارعي‌ مي‌باشد.

 

 

به نام خدا

مس گری ،  هنر-صنعتی ، دستی است که طی آن ، برای تولید ظروف آشپزخانه ی مسی از مواد اولیه ی مس ، با ابزاروآلات مخصوص مثل چکش و سندان ، کار به انجام می رسد و افرادی که به آن اشتغال دارند  ، برای امرار معاش خود مبادرت به آن می ورزند .

طبق پژوهش های به عمل آمده ، در حال حاضر کمتر از تعداد انگشتان یک دست ،مس گر در استان همدان وجود دارند که  در کارگاه های بسیار کوچک خود با سن بالا مشغول به کار می باشند .

استاد محمد حسن دایم کار ،‌استاد حسين غفاري و استاد حسن حمزه­زاده

مس گری ، هنر-صنعتی است که طی فرایند آن ظروف مسین تولید می شوند . در این هنر با توجه به الگوی ظرف ، مس، برش داده می شود .سپس جداره ی ظرف مورد نظر را با گرد کردن آن ، تشکیل می دهند و با لحیم کاری و کوبیدن ضربه های متعدد بر محل ، دیواره ی آن را محکم می کنند . سپس گردی ته ظرف را از مس بریده ، و با چکش کاری ته ظرف را نصب می کنند . برای چکش کاری و در همه ی قسمت های تولید ، تکیه گاه مس ، سندان است . 

    در صورت لزوم ، دسته و در ظرف را نیز با مس ، با توجه به الگوی ذهنی مخصوص بریده ، در جای مورد نظر نصب می کنند . لازم به ذکر است که الگوی کار کاملا ذهنی و نقش بسته در ذهن صنعت گر است .

2-6 ابزار و اشياء وابسته: سندان ها-قیچی برش فلز -چکش -انبر-پتک -  میز کار

3-6 مکان هاي وابسته : مکان وابسته ای در حین کار مس گری نیاز نیست . اما پیش از شروع کار، مسی که از معدن بیرون می آید به کارگاه هایی منتقل می شود تا پس از انجام فعل و انفعالات مربوطه به صورت ورق مسی شکل بگیرد و سپس در کارگاه مس گری به شکل ظرف مسی درآید .

4-6 تاريخچه و قدمت

از­آن­جا­که برای تهیه­ی ورق مسی از شمش مس استفاده می­شود ، لازم است بدانیم که نخستین کارخانه­ی ذوب مس ایران ،6000 سال پیش از میلاد در تل ابلیس واقع در استان کرمان فعال بوده است. آن­چنان­که قدمت مصنوعات مسی کشف شده نشان می­دهد ، احتمالا این فلز قدیمی­ترین فلز مورد استفاده­ی انسان می­باشد  . ( منبع و ماخذ :www.daneshname.roshd.ir)

     وبا توجه به مطالب درج شده در سایت kashanleader.blog) )  مس در ساخت سلاح­های رزمی به کار رفته است و چاقوی مسی یافت شده در تپه سیلک کاشان قدیمی­ترین دست­ساخته­ی مسین در طول تاریخ می باشد.

و اما ظروف و ابزار مسی کشف شده­ی فراوانی در موزه های مختلف کوچک و بزرگ ایران و جهان نشان دهنده­ی استمرار ساخت و استفاده ی ظروف مسی است . و اما از بین اشیای مسین کشف شده دراستان همدان گوشواره و سنجاق کشف شده از همدان است که مربوط به هزاره ی نخست پیش از میلاد است ، اثر دیگر پایه شمعدان استوانه ای مربوط به دوره ی سلجوقی است که دارای کتیبه ی قلمزده نیز هست . هر سه  اثر در موزه ی همدان موجود می باشند . و دیگر ظروف مسین به دست آمده از اطراف شهر ملایر ، کاسه و بشقاب مسی است که متعلق به اوایل دوره ی اسلامی است . این ظروف در موزه ی ملایر موجود می باشند . بقیه ی آثار مکشوفه ی مسی حدود 100سال قدمت دارند و بیشتر متعلق به دوره ی قاجار می باشد . 

نمونه آثار:

DSC05283محل کشف ملایر ، محل نگه داری : موزه ی لطفعلیان ملایر

     و اما از بین اشیای مسین کشف شده دراستان همدان گوشواره و سنجاق کشف شده از همدان است که مربوط به هزاره ی نخست پیش از میلاد است ، اثر دیگر پایه شمعدان استوانه ای مربوط به دوره سلجوقی است که دارای کتیبه ی قلمزده نیز هست ، که هر سه  اثر در موزه ی همدان موجود می باشند . و دیگر ظروف مسین به دست آمده از اطراف شهر ملایر ، کاسه و بشقاب مسی است که متعلق به اوایل دوره ی اسلامی است .

DSC05325 DSC06396*ظرف مسی جونده کاری - محل نگه داری : خانه ی لطفعلیان

 *از ديرباز تاكنون برای خشک کردن باسلق و ... از اين ظرف با نام مجمعه استفاده مي­شده است.

Image023 DSC05310

*كارگاه استاد حسن دائم­كار كه به دليل كهولت سن ايشان تعطيل شده است.

*کاسه و بشقاب مفرغی ، هزاره ی اول پیش از  میلاد ،محل نگه داری : خانه ی لطفعلیان

فرايند مرتبط با مس­گري ،‌سفيد گري است.

سفیدگری هنر-صنعتی ، دستی است که در آن مبا درت به سفید کردن اشیا مسی مورد استفاده می نمایند که در حال حاضر اندک مشغولین به این کار ،گاه در کنارسفیدگری اقدام به مس گری و خریدو فروش ظروف مسین برای امرار معاش می نمایند که این امر به حفظ آن کمک می کند .

در طول تاریخ تمدن بشری ، ساخت ظروف فلزی به ویژه ظروف و احجام مسی از جای گاه خاصی برخوردار بوده است در این میان برای این که به رنگ قرمز مس تنوعی دهند آن را به رنگ سفید و شفاف بدل می کردند .برای این کار از قدیم  ظرف آماده ی مسین را برای سفید کردن در تشتک ،با پنبه ،آغشته به تیزاب می کردند.سپس آن را روی کوره می گذاشتند تا حرارت ببیند . در نهایت ظرف را با مخلوطی از نشادر و زغال وقلع تمیز می کردند .امروزه نیز از همین روش استفاده می شود .

       سفیدی مورد نظر به رنگ نقره­ای ، کل ظرف مسی یا فقط قسمتی از آن را در بر­می­گیرد . از سندان  و چکش برای صاف کردن ظروف قدیمی مسی و از کوره برای حرارت دادن و از انبر برای گرفتن و چرخاندن ظرف روی کوره استفاده می­شود .

- چلنگری :

     چلنگری هنر-صنعتی دستی است که طی آن ، صنعت گر به ساخت ابزار و ادوات کشاورزی مثل بیل اسفره دار،قلم،تیشه،غازنه،کلنگ های کوچک وبزرگ،یونجه بر،گاوآهن و ...می پردازند .

     برای انجام کار چلنگر ی فلز بریده شده یا قطع شده به شکل موردنظر را در کوره نهاده تا داغ و کمی نرم شود . سپس تکه آهن را با انبر گرفته و روی سندان می گذارند و با چکش روی آن می کوبند تا شکل افزار مورد نظر را بگیرد . در صورت لزوم بارها تکه ی فلز را در کوره می نهند تا دوباره نرم شده و روی آن می کوبند تا بالاخره به شکل مورد نظر و دلخواه در بیاید . برای دسته  بیل و کلنگ و ... معمولا از چوب تراش خورده ، استفاده می کنند . برای محکم تر شدن قطعه فلز آن را در حالی که داغ است در آب می نهند و به اصطلاح آن را آبدیده می کنند .

 

    ابزار و اشياء وابسته.

- کوره سنتی و فن

-موتور جوش

- چرخ سنگ

-  چکش ها

- قیچی آهن بر

- سندان

    لازم به ذکر است که آهن آلات مستعمل،مواد اولیه ی خوبی برای این تولیدات می باشند .

    معرفی گلیم : واژه ی گلیم به طور ساده ، یک فرش بافت صاف یا یک نوع قالی بدون کرک یا خواب گره خورده است . صنعت صاف بافی به شکلی در همه ی مناطق جهان یافت می شود .

 در اکثر کتاب هایی که در مورد قالی تدوین شده است درباره ی گلیم به عنوان یک فرآورده  ساده عشایری فقط به چند سطر اکتفا کرده اند . بدون تردید نخستین فرش مورد استفاده توسط انسانها پس از بافته های حاصل از الیاف نباتی و پوست حیوانات ، حصیر زیرانداز بوده است

 ولی دربررسی تاریخ نساجی درجهان ونخستین منسوجات، این نکته به دست می آید که گلیم به عنوان اولین بافته ی بشری با بهره گیری ازنخ ، نه تنها تاریخی قدیمی ترازهمه ی زیراندازها

- به جزحصیرزیرنداز- دارد بلکه قدمت وپیشینه ی آن حتی ازبافت اولین پارچه ها که ازجنس کتان بوده است هم بیشتر است .

 به هرحال گلیم بافی درآغازدرمیان ایلات وقبایل چادرنشین که کار اصلی آنها دامداری بوده پدیدار شده است . اینان پس از فراگیری ریسیدن و بافتن پشم به گلیم بافی پرداختند و پس از آن طی سده های پی درپی مهارت وتنوع کافی درکاربافت گلیم را به دست آوردند و ابزارکارخود را کمی بهبود بخشیدند . تا این که امروزه گلیم دست باف ازنوع ساده تا سوماک که دراردبیل ، آذربایجان شرقی ، کرمان ، فارس وبرخی ازنقاط استان خراسان مرسوم است .

فرهنگ بی مانند گلیم بافی در حقیقت پاسخی به نیازهای اولیه ی روستاییان و کوچندگان که درجستجوی دست یابی به چادری خشک ،خیمه هایی مفروش و وسایل خواب گرم تربوده اند .
واما صنعت بافت در طول زمان از یک نیاز روزمره به چنان تولیدات ظریف و تجملی رسیده است که امروزانواع بافته ها صرفا برای زیبایی یا به عنوان مظهر هویت گروهی به کار برده می شود .

ازآنجا که ابزاراستخوانی وچوبی بافندگی مانند شانه ها ،دوک های نخ ریسی ،دارهای چوبی ودیگرآلات بافندگان کهن درزیرخاک محفوظ نمانده اند ،فقط ابزارسنگی یا فلزی به جای مانده نشانگر سابقه ی تولید منسوجات هستند، بنابراین قدمت واقعی و سوابق بافندگی اقوام مختلف شناخته نشده است  اما ازآنجایی که گلیم زودترازقالی بافته شده و با توجه به وسایل بافتی که دربهشهر به دست آمده است تاریخ گلیم بافی به 3000سال پیش از میلاد برابر با 6000سال پیش است ، تاریخ آغاز نساجی در این تاریخ رقم می خورد .

ویژگی های فنی گلیم :
1-جنس الیاف : الیاف مورد مصرف در گلیم ، باید از پشم صددرصد خالص ، نو ، شسته شده باشد و با پشم هایی که به روش صحیح از پوست جدا شده اند درست شده باشند .

2- قطر الیاف : قطر الیاف باید از 30 تا 50 میکرون باشد .

3- درصد چربی : حداکثر چربی موجود در خامه ها  و بعد از کلاف شدن نباید از 5/1 درصد بیشتر باشد .

 4 - ضد بید بودن  : گلیم ها باید با مواد شیمیایی مخصوص ضد بید شوند و انجام این عمل به وسیله ی برچسب در پشت گلیم ها ذکر شود .

 5- طول الیاف : طول متوسط الیاف نباید از 7 سانتی متر کم تر باشد .

 6- تاب خامه : که در هر یک سانتی متر باید دست کم 20 تاب داشته باشد .

 ثبات رنگ گلیم دربرابر نور و آب و ... نیز از مسایل مهم فنی کار گلیم بافی می باشند .


مواد اولیه : در تمامی کشورهای تولیدکننده ی گلیم ، مواد اولیه ی لازم برای بافندگی پشم گوسفند ، شتر ،موی بز و اسب و پنبه است که به راحتی به دست می آید .

  - پشم : پشم کهن ترین الیافی است که دربافندگی ایران به کار رفته است. اصلاح نژاد گوسفند ازاجداد پیش از تاریخ آن به نژادهای اهلی واصیل امروز ، از جمله با تکامل فنون وشیوه های بافندگی و نیازانسان به استفاده از پشم ، مربوط می شده است .  چرا که پشم  گوسفندهای اولیه

 زبرونمدین و چیدن آنها بسیار مشکل بود . از حدود 10هزار سال پیش که انسان به دام پروری و اصلاح نزاد دام پرداخت ، به تدریج پشم گوسفند به الیاف بلند و نرمی که قابل ریسیدن بود ، تبدیل شد .

 ویژگی های پشم ، از مو ،پنبه و ابریشم متفاوت است . گره های ریزی بر سطح الیاف پشم وجود دارد که هنگام ریسیدن ، به آن خاصیت در هم پیچیده شدن می دهد .


ناحیه ی مرکزی ایران، که ازدیربازعمده ترین مرکزبافندگی ایران را تشکیل می دهد مثل کرمان،کاشان، یزد ،اصفهان،فراهان و...دارای بهترین نژادهای گوسفند برای تولید پشم است .

- موی شتر و بز و اسب : نیز منبعی برای نخ تابیده هستند . موی بز را تا روی پوست می چینند و به خاطراستحکام و براقی زیاد آن مورد استفاده قرار می دهند .
 - ابریشم : ابریشم از مهم ترین محصولاتی است که در سده های گذشته توسط انسان کشف و موردبهره برداری قرارگرفت وسالیان درازبه عنوان یک کالای مهم تجاری محسوب می شد. 

ابریشم نوعی لیف پروتیینی است که ازپیله ی کرم ابریشم به دست می آید .این لیف نرم ،شفاف ، ظریف و محکم می باشد .


پنبه : لیف نسبتا محکمی است که به طورعمده از سلولز تشکیل شده است و از عوامل اصلی دربافت گلیم و ازمصالح عمده ی گلیم با منشا گیاهی است .  پنبه نسبت به پشم از نیروی شش کمتری برخوردار است .این محصول را در مناطقی چون اصفهان ، کاشان ، قزوین ، خراسان ، یزد ، گیلان و مازندران به دست می آورند .


ابزارو وسایل مورد نیاز بافت گلیم :


  دستگاه بافندگی ( دار ) : دارعبارت است از چهارچوبی ، چوبی یا فلزی می باشد که به شکل مربع یا مستطیل است و نقش ستون را در بافت گلیم ایفا می کند .دارازاجزای سردار، زیردار، راست روها ، پایه پیچ در دارهای فلزی و گوه دردارهای چوبی تشکیل شده است . سایراجزای دارعبارتند از: چوب میانه ( half )  کوجی نیمکت . انواع دارعبارتند از :

الف ) دارافقی یا خوابیده : قدیمی ترین و ساده ترین دستگاه گلیم بافی است که از جنس چوب یا آهن است و استفاده از آن در میان ایلات و عشایرو بعضی از روستاها رایج است .

ب ) دارعمودی : این نوع دار همان گونه که از نامش پیداست ، به صورت عمودی نصب می شود و نسبت به دارافقی پیشرفته تراست . در این منطقه به طورمعمول از دار عمودی استفاده می شود .

- قلاب : این وسیله در گلیم های ساده چندان کارایی ندارد و در زنجیره زدن ابتدایی کار، به کار می رود .

- دفه ( دف یا دفتین ): ابزاری است فلزی که برای کوبیدن ومحکم کردن پود و گره ها کاربرددارد.این وسیله ازدندانه های فلزی تشکیل شده است که در انتها به هم وصل می شوند و دسته را تشکیل می دهند وحدود 5/0کیلوگرم وزن دارد . دربعضی نقاط به آن کرکیت می گویند .

 -          نقشه خوانی : تعداد چله های لازم برای بافت هر طرح ازروی نقشه مشخص می شود.  بافنده پس از شمارش نقشه ، چله دوانی را آغاز می کند .

 -          چله کشی : پس از گلوله کردن کلاف های پنبه ، تعداد خانه های نقشه را در عدد 2 ضرب می کنیم تا تعدادچله ی موردنیازبرای بافت گلیم به دست آید. سپس طنابی به فاصله ی10سانتی متر و به موازات سردارمی بندیم ( طناب ش 1) و دو طناب دیگر به موازات زیردار به ترتیب به فاصله ی 10 و 20 سانتی متر از آن می بندیم . ( طناب ش 2و3 )نخ چله را به ابتدای طناب2 گره زده ،از زیر طناب 3 می گذریم و پس از حلقه به دور زیردار، آن را به پشت دار برده ، ازبالای سردار نخ را از زیر طناب 1 عبورداده سپس نخ را از زیربه دورطناب 2 حلقه کرده و دوباره نخ را پس از عبور از روی طناب 1 از روی سردار به پشت دار برده ، پس از حلقه به دور زیردار از زیر طناب 3 عبور داده و دور طناب 2 حلقه کرده ، از روی مراحلی که در بالا شرح آن گذشت تکرارمی شود .

 - کوجی بندی : پس ازانجام مراحل گفته شده نخ های چله رابه صورت گلوله درمی آوریم سپس دو سر چوب کوجی را میخ زده ، یک نخ دولا به صورت محکم روی آن وصل می کنیم و بعد چوب کوجی را به دو طرف راست روها وصل می کنیم . سپس سر نخ گلوله ی درست شده را برای شروع  کار به نخ گفته شده گره می زنیم  و آن را دوراولین تارپشت چوب میانه چرخانده،دوباره آن رادورنخ چندلا شده ی روی کوجی گره می زنیم. سپس چله ی روی چوب میانه را کنارزده ونخ را دوردومین تارزیر چوب میانه می چرخانیم و این کار را آن قدرتکرار می کنیم تا تمام تارهای پشت چوب میانه به  وسیله ی کوجی درجلو قراربگیرد . لازم به ذکراست که  نباید تارهای زیرچوب کوجی را خیلی سفت دور نخ چندلا شده بست . چون در این  صورت عمل پودکشی و بافت با مشکل مواجه خواهد شد .

 در حقیقت کوجی دارای دو وظیفه ی اصلی است :

 1- تکلیف و تنظیم نخ های چله

  2- جلوگیری از کجی کناره ها .  

 - بافت گلیم : ابتدا گلیم را با نخ بافت ساده شروع می کنند که دراصطلاح به آن "ساتن بافی" یا "گیس بافی" می گویند . پیش از این کار،حدود 15سانتی متربرای طول ریشه درنظر گرفته می شود. پس از این چله ها را یک درمیان گزینش کرده وپود راازبین آنها می گذرانند ، درهمین حالت دفتین بسیارآرام برروی آن می کوبند تا خط صاف را تشکیل دهد ، بعضی از بافندگان برای بافت ساده ، چله ها را دو در میان انتخاب می کنند .  پس از بافت 8 تا 10 رج "ساده بافی" یا "گیس بافی" سپس یک رج زنجیره می بافند . که زنجیره به دو صورت بافته می شود .

پس از بافت زنجیره تعداد چله ی مربوط به هر رتگ رابه صورت یک تار رو یک تار زیر در نخستین ردیف طرح انتخاب می کنیم و با یک در میان کردن چله ها ، پود را عبور می دهیم سپس طبق دستورالعمل با دفتین برروی آن می کوبیم .

رنگ های دیگر مربوط به نخستین ردیف را به همین صورت عمل می کنیم . سپس در رج بعدی چله هایمربوط به هر رنگ را نیز با شمارش می بافیم . لازم به ذکر است که یک ردیف پودگذاری به صورت افقی اصطلاحا "رج" نامیده می شود .و فقط در صورتی که تکرار بافت به شکل عمودی پشت سرهم از 5رج تجاوز نماید نیاز به زنجیره خواهد داشت .

برای زنجیره زدن در حین بافت ، باید یکی از دو پود را به دور دیگری گردش می دهیم و به صورت معمول پودگذاری کرده و به بافت ادامه می دهیم . در انتهای گلیم و برای اتمام کار نیز لازم است چون ابتدای آن ساده بافی و معمولا یک یا دورج زنجیره بافی انجام شود و سپس تارها با فاصله ی چند سانتی متر بریده می شود .  

                                                        

                                                               * تنظيم : ملينا قنادي *