يکشنبه ، 06 فروردين 1396
روستاي سنگي وركانه
روستاي سنگي وركانه
روستاي سنگي سيمين
روستاي سنگي سيمين
دره مرادبيگ
دره مرادبيگ
باغ موزه دفاع مقدس
باغ موزه دفاع مقدس
آرامگاه بوعلي سينا
آرامگاه بوعلي سينا
آرامگاه باباطاهر
آرامگاه باباطاهر
برج بيد كرپه
برج بيد كرپه
حمام حاج آقا تراب
حمام حاج آقا تراب
 
توقف
کمينه   
Live Tabs

اربعين در همدان

تعريف

اربعين امام حسين يكي از مهمترين مراسم ماه محرم است كه در همه نقاط با اداب خاصي برگزار مي گردد در همدان همه هيت ها با كمك و همياري يكديگر سعي مي كنند كه مراسم را با شكوه تمام برگزار كنند .

يكي از مهمترين هيت ها در برگزاري مراسم ، كاروان عزاداري اربعين وابسته به انجمن نغمه سرايان است كه با با همياري ساير هيت ها مانند زنجير زنها ، سينه زنها ، سقاها و تعزيه خوانان اربعين امام حسين را انجام مي دهند .

در اربعين امام حتما مراسم تعزيه را دارند كه تعزيه خوانان در طول عزاداري به اجراي ان مي پردازند .

در خصوص اربعين روايت است كه روز سوم عاشورا اسرا را از كنار قبور شهدا حركت دادند و نگذاشتند كه اسرا به عزاداري بپردازند پس بدستور امام زين العابدين كه درخواست عزاداري را نمود و خواست كه روز چهلم وقتيكه كاروان اسرا را از كربلا عبور مي دهند به عزاداري بپردازند در روز چهلم وقتيكه اسرا مجدد به كربلا رسيدند هر كدام قبري بغل گرفتند حضرت زينب ميان قبرها ميگشت و مي خواند : كجايي برادر ، از سكينه برات بگويم ، از زين العابدين برايت بگويم ، از زنهاي حرم برات بگويم ، گفت و گفت همه را صحيح و سالم بردم و برگرداندم اما از سه ساله ات رقيه سوال نكن شرمنده هستم برادر ، رقيه گوشه خرابه شام جاي گرفت . تعزيه خوانان دو گروه موافق و مخالف خوان هستند كه با لباس مخصوص ، موسيقي ، شتر و اسب و كاروان اسراء ... و خواندن اشعار مخصوص هر يك از شخصيت هاي تعزيه را انجام ميدهند .

 

 

ترانه هاي كار

تعريف

قدمت  سروده ها و ترانه به قدمت اغاز ارتباطات يعني زبان باز مي گردد وقتي كه بشر ياد گرفت با كلمات و جملات احساسات درون خود را باز گويد به مرور توانست در غالب ترانه نيز ذوق و مكنونات قلبي  خود را به هنگام كار .... زمزمه كنند و اين مكنونات و ترانه ها طي نسلها سينه به سينه بصورت شفاهي و بعد ها بصورت كتبي انتقال يافته است و تا به امروز ادامه دارد هنوز هم در اغلب خانه ها ترانه ها چه در غالب كار ، لالايي .... در بين زنان و دختران و سايرين خوانده مي شود .


تعزيه در مريانج

تعريف

برپايي تعزيه از دير باز در اين منطقه وجود داشت كه در دهه اخير  اين مراسم بطور خودجوش توسط هييت در دهه اول محرم با تعزيه خوانان در ميدان شهر برگزار مي شود . در دهه اول محرم هر روز را با نام يكي از معصومين و شهداي كربلا مانند تعزيه امام حسين ، ابوالفضل ، علي اكبر ، حضرت رقيه ، حر .... تعزيه مي خوانند . تعزيه خوانان بدو گروه موافق و مخلف خوان با لبلسهاي مخصوص و رنگ خاص هستند گروه موافق خوان با لباسهاي سفيد و سبز رنگ و گروه مخالف خوان با لباسهاي به رنگ سياه و قرمز در تعزيه ظاهر مي شوند . افراد هر دو گروه كلاهخود و زره پوش و چكمه و سپر و شمشير را به همراه لباس استفاده مي كنند . استفاده از موسيقي با ابزاري چون سنج ، طبل ، شيپور ... كه با هرنسخه خواني و متن تعزيه هماهنگ نواخته مي شود به غناي تعزيه مي افزايد . همچنين استفاده از نمادها مانند علم ، بيرق ، .. نيز از مهمترين بخش هاي تعزيه خوانان است . در روز عاشورا حتما خيمه امام حسين را برپا مي كننند كه تعزيه گردانان بعد از پايان تعزيه شهادت امام حسين و حضرت الوالفضل خيمه را به اتش مي كشنند كه همراه با خواندن نوحه و شيون و اجراي موسيقي حزن الود است . از جمله نوحه ايي كه در تعزيه حضرت ابوالفضل مي خوانند چنين است : خبر دار اول اي شمر كافر /  فرزند حيدر مي ايد  / زاده حيدر منم /  مير غضنفر منم / جرات دارم  / من پسر يك مرد بيباك هستم /  جرات دارم / صورتم را بطرف قبرش مي كنم /  يك لحضه حيدر را صدا ميزنم .

 نمونه نوحه حضرت امام حسين : دستمال بگير دستت  / زخمي شدم خواهرم زينب / زخمم را ببند / زخمي شدم خواهرم زينب

گذشت  آه تيرم از سنگ / جدا شدم از دوستان و برادرم / از سر مولايم گذشتم / خواهرم زينب زخمي شدم /  اي نشان مادرم زهرا ، زينب بيدار شو / از زهر كين و غم و غصه جگرت سوخت ، زهرا بيدار شو . 

غروب عاشورا مراسم شام غريبان را دارند كودكاني را به نشانه كودكان خيمه اهل بيت امام حسين به ميدان مي اورند و بصمرت نمادين به انان تازيانه مي زنند و با اسب بدنبالشان ميروند ...  و در انحال تعزيه خوان نقش حضرت زينب چنين مي خواند  :

من زينب / دردم زياد شد درمانش را پيدا نكردم / من زينب قهرمان سرزمين بلا / هر كسي براي حسين گريه كند من دوستش دارم .

در اين شب مردم شمع بدست در كوي و محله ها دوره مي افتند و بياد غربت و اسيري بازماندگان واقعه كربلا سوگواري مي كنند .

 

فال سوزن

تعريف

كنجكاوي انسانها در خصوص پيشامدهاي آينده باعث بوجود آمدن انواع فال ها ( فهوه ، چاي .... ) شد حتي استخاره و تفال به قران نيز براي اطمينان يافتن انجام دادن يا ندادن امري نيز مرسوم بود كه بعدها تفال زدن به ديوان لسان الغيب حافظ شيرازي نيز مرسوم شد كه امروزه از جايگاه خاصي برخوردار است . در جوامع روستايي در شب نشيني ها بخصوص شب يلدا گرفتن فال حافظ و شعر خواني مرسوم است كه هنوز نيز برنامه ها ادامه دارد شب يلدا وقتيكه همه افراد فاميل در خانه بزرگتر فاميل جمع مي شوند كه معمولا همگي بدور كرسي مي نشيند و تنقلات سفره شب چله را كه در سيني بزرگ مسي ( مجمع ) چيده اند را بر كرسي گذاشته و بعد از گفتگو و خوردن آجيل كه شامل نخود و كشمش ، مويز ، هندوانه ، كدو حلوايي پخته شده ، انجير خشك ، گردو ، انار ، نان گرده ، برگه زردآلو .... به گرفتن فال مي پردازند در فال سوزن معمولا دختر بچه اي را انتخاب كرده و شال يا روسري قرمزي را بسر او كرده و پارچه رنگي اب نديده را با سوزن به او مي دهند آنگاه يكنفر كه ذوق شعر خواني دارد يا اشعار حافظ را بلد است براي تك افراد تفال ميزند و شروع به خواندن شعر مي كند كه همزمان ان دختر بچه نيز رو پارچه سوزن ميزند كه در استعاره سوزن زدن و دوختن همزمان با تفال گرفتن يعني حاجت و ارزو هر فردي حتما مستجاب بشود در واقع سوزن زدن نوشتن ارزو ها و استجابت دعا هاست . و با اين روش براي همه حضار فال گرفته مي شود .

 

فن پخت شيريني انگشت پيچ

تعريف

 انگشت پيچ يكي از شيرين هاي سنتي استان همدان است كه از دير باز تاكنون در ميان مردم از لحاظ غذايي جايگاه خاصي دارد كه عمدتا در خانه نيز تهيه ميشده و ميشود هر چند كه بسياري از خانواده ها براي تهيه آن به قناديها سفارش مي دهند . دهخدا در لغت نامه خود با استناد به " ناظم الاتباع"آورده انگشت پيچ نام حلوائي است كه از شكر و سفيده تخم مرغ كف كرده و آبليمو درست ميكنند و چيزي چون بستني است كه  در وجه تسميه آن بايد گفت كه به دليل هم زدن زياد با شكر  به حدي كه جوش مي آيد كه در گذشته آن را دور انگشت مي پيچيدند و مي خوردند به همين دليل به انگشت پيچ معروف است .

انگشت پيچ به لحاظ مقوي بودن و پيرو سنتهاي گذشته فقط  در ماه رمضان پخت و تهيه ميشود و يكي از شيرينيهاي اصلي سفره افطاري مي باشد . طرز تهيه آن چنين است در پاتيل آب را جوش اورده و حدود 80 كيلو شكر داخل اب مي ريزند تا شكر كاملا قوام بيايد در حين قوام امدن شكر در دو مرحله جوهر ليمو را به آن اضافه مي كنند كه اضافه كردن جوهر ليمو جهت جلوگيري از شكرك زدن است همچنين كف شكر را داخل شكر قوام آمده از روي آن مي گيرند تا شكر كاملا شفاف و خوشرنگ شود  بعد از اينكه شكر قوام امد براي سرد شدن آن را در ظرف ديگري ميريزند و با ملاقه هم ميزنند تا هم سرد و هم خوشرنگ شود همچنين جهت خوش طعم شدن به آن گلاب اضافه مي كنند .  ( براي اينكه بفهمند شكر قوام آمده يا نه مقداري از آن را بين دو انگشت ميگيرند اگر مانند نخ كش آمد يعني شكر قوام امده است . ) در ظرف همزن حدود سه و نيم كيلو سفيده تخم مرغ را مي ريزند و با همزن   آن را هم ميزنند تا كاملا پف كند بطوريكه اگر ظرف را برگردانند سفيده تخم مرغ از ظرف نريزد . سپس آن را به شكرقوام امده سرد شده اضافه مي كنند و هم ميزنند و مجددا آن داخل ظرف همزن ريخته يكبار ديگر توسط  همزن شكر و سفيده تخم مرغ را  هم ميزنند تا انگشت پيچ كاملا  نرم و لطيف شود در آخر نيز آن را در ظرفهاي مخصوص ريخته و روي آن را با دارچين به اشكال مختلف تزئين ميكنند اين شيريني مايع است و شبيه مرباي سفيداست    .


فن پخت شيره پزي ملاير

تعريف

 

در ابتدا انگورهاي كشمشي را از باغ چيده و  در سبد هاي مخصوص حمل انگور از باغ به خانه مي اورند انگور ها را شسته در حوض مخصوص ريخته روي ان با چكمه ميروند و به اصطلاح لگد كوب مي كنند تا كاملا اب انگور گرفته شود . آب انگور بدست امده از دريچه كوچك حوضچه خارج شده و در ظرفي جمع ميگردد .

سپس همه اب انگور را در ظرفهاي پلاستيكي ريخته اند و به آن  مقداري خاكه سفيد اضافه مي كنند و تا صبح فردا به آب انگور دست نمي زنند . دليل اضافه كردن خاكه سفيد  براي شفافيت و به اصطلاح محلي جهت حلال شدن اب انگور مي باشد . صبح روز بعد اب انگور زلال شده را در ديگ هاي مخصوص شيره پزي ريخته و آن را روي كوره مي گذارند تا كاملا بجوشد . و در حين جوشيدن آن را كاملا هم ميزنند تا نسوزد و هم شيره خوشرنگ گردد.

بعد از اينكه شيره پخته و كاملا خوشرنگ شد مي گذارند تا سرد شود . به اين نوع شيره ، شيره عسلي مي گويند

نوع ديگر شيره ، شيره سفيد و سياه است . شيره عسلي را با چوب با دست بمدت چند ساعت هم مي زنند تا كاملا به رنگ سفيد در ايد و تقريبا غليظ مي شود  كه شيره بدست امده را شيره سفيد مي نامند .

فن پخت شيريني حلوا زرده

تعريف

حلوا زرده يكي از انواع حلواهاي مخصوص همدان واز شيريني هاي سنتي و خاص ماه رمضان    است كه از گذشته هاي دور  تاكنون آن را درست مي كرده اند  اين حلوا بدليل آنكه با زرده تخم مرغ و زعفران پخته مي شود و رنگ آن زرد است به حلوا زرده معروف است و مخصوص سفره افطاري است و در ماه رمضان  به هنگام ديد و بازديد و صله رحم بعنوان تحفه براي ديگران ميبرند.

 از مواد اوليه آن زرده تخم مرغ ،  شكر ،روغن و گلاب و زعفران است.در ابتدا زرده تخم مرغ و شكر را با هم داخل ظرف مي ريزنند شكر و زرده تخم مرغ بايد هم وزن باشند  معمولا براي پنج كيلو زرده پنج كيلو شكر و دو و نيم كيلو روغن  استفاده مي كنند . بعد انها را با هم كاملا مخلوط مي كنند و روي اجاق روشن مي گذارند و با ملاقه چوبي مواد را هم مي زنند تا گلوله نشود همزمان نيز  روغن را در ظرف ديگر داغ مي كنند  در ضمن نقطه جوش زرده و روغن بايد يكي باشد در غير اينصورت زرده تخم مرغ زود سفت مي شود و حلوا درست از آب در نمي ايد . تقريبا بعد از بيست دقيقه همزدن  ، روغن داغ شده را به مواد اضافه مي كنند و سرعت همزدن را تند مي كنند كه زرده تخم مرغ سفت نشود . بعد از هم زدن و وقتيكه مواد تقريبا سفت شد آن را از روي شعله بر مي دارند . بعد از چند دقيقه به دلخواه براي خوشرنگ و خوش طعم شدن حلوا به آن زعفران و گلاب اضافه مي كنند . از نكات مهم پخت حلوا اين است كه حتما گلاب و زعفران را بعد از سرد شدن به حلوا اضافه مي كنند در غير اينصورت بر اثر گرما گلاب يا زعفران بخار مي شود همچنين اگر حلوا سفت نشده بلشد كف سفيد روي ان ظاهر مي شود وكه نشان پخت حلوا كامل نيست و دوباره حلوا را روي اجاق مي گذارند تا چند دقيقه اي بپزد و به اصطلاح سفت گردد .

 

 

فن پخت شيريني سنل

تعريف

        در ابتدا آرد گندم را بو داده سپس شربت ملايم ( مايه آب و شكر ) را به آن اضافه مي كنند در مايه شربت يك قاشق چايخوري اسيد سيتريك ، نيم كيلو گلوگز اضافه مي كنند در آخر يك و نيم كيلو روغن مايع ( در قديم از روغن حيواني استفاده مي كردند ) را داخل همزن مي ريزند  انگاه مايه را توسط دستگاه همزن برقي بمدت ده دقيقه  هم ميزنند تا مواد كاملا با هم مخلوط گردند در حين همزدن با كاردك مخصوص مواد را چند بار هم ميزنند تا كاملا يكدست و روان گردد بعد از اينكه مواد همزده شد خمير را بمدت يك الي يكساعت و نيم ميگذارند تا كاملا خنك و سرد و سفت شود سپس در سيني مخصوص دارچين ريخته و مقداري از خمير را كنار سيني گذاشته انگاه با دست گلوله اي از خمير را برداشته بصورت لوله اي رو سيني و پودر دارچين مي غلطانند تا خمير بشكل لوله اي (به قطر يك الي يك و نيم سانت ) در ايد سپس لوله هاي شيريني را كنار هم چيده تا بمرور شكل خود را بگيرد بعد از اينكه سنل كاملا سرد و سفت شد به اندازه دلخواه كه معمولا 20 سانتي متر است آن را برش داده و بسته بندي مي كنند . قابل ذكر است كه امروزه براي خوش طعم شدن سنل به ارد مقداري پودر كاكائو اضافه مي كنند كه هم رنگ و طعم سنل بهتر مي گردد . در ضمن ارد را حتما بصورت بو داده استفاده مي كنند كه ماندگاري شيريني بيشتر گردد در غير اينصورت شيريني بعد از آماده شدن بايد در فر گذاشته پخته شود .


فن پخت شيريني شاطه حلوا

تعريف

پخت شيريني يا شاطه حلوا در تويسركان به بيش از صد سال ميرسد كه نياز به تبحر و مهارت خاصي دارد براي همين فقط چند نفر از قنادان تويسركان اينكار را انجام ميدادند . هر چند در گذشته پخت حلوا در خانه ها انجام مي شد و زحمت و زمان زيادي مي برد .

 طرز تهيه : گندم را سبز كرده و بعد از اينكه سبز شد و جوانه ان به دو الي سه سانت رسيد آن را خشك كرده و با اسياب دستي پودر مي كردند سپس آرد گندم (كيلو 10 ) و پودر جوانه گندم ( تقريبا نيم كيلو ) را در دستگاه همزن برقي ( در گذشته داخل پاتيل مي ريختند ) با هم مخلوط كرده و آب روي انها ريخته تا بصورت مايه يكدست و رقيق بدست بيايد  البته استفاده از پودر جوانه گندم مهارت خاصي مي خواهد يعني كم و زياد بودن جوانه گندم باعث خرابي حلوا مي شود . اگر اندازه پودر جوانه گندم كم باشد حلوا سفت و اگر زياد باشد حلوا شل و چسبنده خواهد شد .

انگاه حلوا را رو اجاق با دما و حرارت مخصوص گذاشته تا كم كم حلوا پخته و غليظ شود كه بمدت چند ساعت طول مي كشد و در اين مدت حلوا توسط تيغه هاي همزن برقي همزده مي شود .

در گذشته كه حلوا را در پاتيل مي پختند چند نفر با كمك ملاقه يا پاروي كوچك مرتب حلوا را هم مي زدند تا ته نگيرد يا نسوزد بنابراين هم زمان و هم نيروي انساني زيادي براي پخت حلوا لازم بود .

بعد از چهار الي پنج ساعت كه حلوا پخت و غلظت يافت شكر و روغن آب شده را اضافه مي كنند البته در گذشته بجاي شكر از شيره انگور استفاده مي كردند . در اين مدت رنگ حلوا نيز تغيير مي يابد و كم كم قهوه اي رنگ مي شود .

پخت حلوا مهارت خاصي مي خواهد كه بر اساس تجربه مي توان فهميد چه زماني حلوا پخته شده يا به اصطلاح رسيده  بعد از يكساعت زعفران را به حلوا اضافه مي كنند تا كاملا رنگ و طعم حلوا تغيير يابد بعد از مدتي كه حبابهاي بزرگي روي سطح حلوا ظاهر شد يعني زمان پخت حلوا تمام شده يا رسيده . اگر زودتر زير حلوا را خاموش كنند حلوا داراي چسبندگي خواهد شد . .بنابراين بايد سر وقت اجاق را خاموش كرد كه حلوا رسيده باشد .  در گذشته براي خوشمزه شدن حلوا ( ده دقيقه قبل از برداشتن حلوا از روي اجاق ) گردوي خرد شده يا كنجد داخل حلوا مي ريختند .

بعد از پخت كامل حلوا ظرف ديگري را روغن مالي كرده و حلوا را داخل ان ظرف ميريزند سپس سفره اي پهن كرده مقداري از حلوا را سفره ريخته و از آن به اصطلاح چونه بر مي دارند در گذشته اينكار توسط زنان انجام مي شد يكنفر چونه از حلوا بر مي داشت و يك نفر ديگر روي سيني چوبي با وردنه آن را صاف مي كرد بطوريكه قطر ان به نازكي نان لواش مي شد ، در حال حاضر اينكار توسط دستگاه صاف كن انجام مي شود يعني يكنفر چونه گرفته و يكنفر ديگر چونه حلوا را در پلاستيك گذاشته و يكنفر ديگر حلوا زير دستگاه قرار داده و حلوا يكدست صاف و نازك مي شود .

در حال حاضر ورق هاي نازك حلوا را در جعبه هاي مخصوص بسته بندي و عرضه مي دارند كه در گذشته ورق هاي نازك حلوا را در ظروف مسي بمدت چند ماه نگهداري مي كردند .

اين شيريني را بيشتر در فصل زمستان و در شب نشينيهاي طولاني استفاده مي كنند .


فن پخت شيريني  كماج

تعريف

      كماج يكي از شيريني هاي خوشمزه و خاص شهر همدان است كه به عنوان سوغات نيز استفاده مي شودنام اين شيريني كوماج و كماچ هم بيان شده  مرحوم دهخدا در لغت نامه خود مي نويسد كماج ناني مشهور در  برهان قاطع و فرهنگ رشيدي است و نيز ناني راگويند كه بر روي اخگر و زغال پزند .  در ناظم الاطباع آمده كماج يا كماچ ناني  است كه شتر بانان در خاكستر گرم پزند .  بطوري كه در دهخدا بيان شده كوماج به معني شتر بان و كوم به معني گله شتر است و كومه در گويش عاميانه به ناني گفته مي شود كه گرسنه را سير مي كند ( كلمه آج در زبان تركي به معني گرسنه است ) همچنين براي كماج  در لغت نامه دهخدا معاني ديگري نيز   همچون نان فتير – چادر – و خيمه بيان شده  كه بااستناد به اين معاني در وجه تسميه آن  ميتوان چنين گفت كه با توجه به اينكه همدان در مسير اصلي     گذر كاروانهاي جاده كربلا و نهايتا جاده ابريشم قرار داشته اين نان شيريني توسط شتر بانان پخت مي شده و در اين شهر مرسوم گرديده است و ساليان درازي است كه به عنوان يكي از شيريني هاي خاص در همدان مرسوم است .

 طرز تهيه و پخت شيريني سنتي كماج :

     ابتدا روغن را در ظرف همزن ريخته ماست ، تخم مرغ  و شكر را به آن اضافه كرده و به هم مي زنند تا كاملا مواد با هم مخلوط و يكدست شود سپس آرد را كم كم اضافه مي كنند البته  گلاب و زعفران را هم به مايه مي افزايند بعد از اينكه همه مواد كاملا يكدست شد خمير را بصورت چونه  درآورده   و به اندازه تكه هاي كوچك  و به شكل  گرد برش ميدهند و درظرف مخصوص مي چينند  آنگاه با گوشت كوب به ارامي روي خمير مي كوبند تا كاملا صاف شود بعد با قالب فلزي روي ان نقش مي اندازنددر اخر  با قلم مو زرده تخم مرغ روي كماج ماليده كنجد را نيز روي ان مي پاشند و كماج اماده را داخل كوره از قبل گرم شده بمدت 7 الي 9 دقيقه قرار مي دهند وقتيكه كماج ازكوره در امد بعد از سرد شدن روي آن با قلم مو شربت  مي مالند .  

 

مراسم سوم امام در همدان

تعريف

اسامي هيت هاي عزاداري و زمان بندي انان در  روز سوم امام حسين (ع) در ماه محرم :

هيت شالبافان ، هيت سرگذر ، هيت امامزاده يحيي ، هيت قصابان هيت امامزاده عبداله ، هيت جمن جوپانان در روز سوم عاشورا ، دسته هاي عزاداري را بر اساس جدول زمان بندي شده در داخل شهر و محلات به راه مي اندازند . ادغام هيت ها بشرح ذيل است : هيت جولان شب تاسوعا از سقا ها و زنجير زنان حضرت ابوالفضل و روز عاشورا از هيت سينه زنان و زنجير زنان شالبافان كمك مي گيرد و در روز سوم امام  به اتفاق سقاها و زنجير زنان به كمك هيت سينه زنان  و شالبافان مي شود هيت سر گذر روز سوم عاشورا از سينه زنان و زنجير زنان اقا جان بيگ يك هيت زنجير زن بخش سامن ملاير كمك مي گيرند و در روز  سوم عاشورا به كمك هيت اقا جان بيگ مي روند .

طايفه بني اسد :

گروهي بعنوان طايفه بني اسد در حاليكه عبا پوش و مشك بدست و كلنگ بدوش دارند با حالت محزون دستها در بغل پشت سر هم در صفوفي منظم قرار مي گيرند و تابوتينيز كه داخل آن دسته گلي كه نماد امام حسين است وسط صف توسط دو نفر حمل مي گردد . شاخص ترين برنامه محرم در همدان اجراي مراسم تعزيه است كه توسط هيت امامزاده يحيي در روز سوم امام در سطح شهر انجام مي شود .

 

مراسم كوسه گلين

تعريف

از ديگر رسوم كهن همدان مراسم كوسه گلين بوده است كه همانند كوسه چوپان در پايان چله بزرگ زمستان و در ايام مرسوم به چارچارانجام ميشد . گرچه مراسم كوسه گلين مانند كوسه چوپانان است ولي تفاوت انها در اين است كه كوسه چوپانان به در خانه كساني مي رفتندكه صاحب دام بودند .

كوسه بمعناي لغوي به كسي گفته مي شود كه صورت وي بدون ريش و سبيل است اما در معناي مردم شناسي كوسه نماد نازايي و عدم رويش است كه در نمايش با گذاشتن ريش و تغير چهره از حالت رخوت و نازايي خارج مي شود و با همراه كردن فردي بنام گلين ( عروس ) كه نماد دوباره زندگي ، از نو شدن، شادابي ، رويش و زايش است مژده امدن بهار و شكوفايي دوباره طبيعت را و رفتن سرما و سختي را به مردم ميدهد در واقع كوسه گلين نمايشي نمادين از آمدن بهار ، آغاز رويش زمين ، سرسبزي و خرمي و شادي است و مردم با ديدن آنها شاد شده و به انان هديه ميدهند . كوسه گلين شامل پنج نفر بودند : كوسه ، كوسه گلين ، كوله دار و دو نفر ساز زن ، كوسه فردي بود كه پوستين بلند و وارونه مي پوشيد ريش و سبيل مصنوعي مي گذاشت و پيشاني خود را با دستمال مي بست و در دو طرف سرش دو چوب بجاي شاخ مي گذاشت . بدور كمرش زنگوله آويزان ميكرد و چوبدستي بزرگي بدست مي گرفت عروس كوسه گلين هم پسر بچه اي بود كه لباس زنانه بتن ميكرد و با دستمالي جلوي دهانش را مي بست كوله دار نيز يك كوله بزرگ براي دريافت هدايا بدوش مي گرفت . ساز زن نيز با نواختن آهنگهاي شاد مردم را از حضور كوسه گلين آگاه مي كردند . هدايا مردم معمولا شامل : آرد ، قند ، گندم ، بلغور ، كشمش و مويز ، نان و .... بود كه همه مردم آن را با دلخوشي به كوسه گلين مي دادندچون كوسه گلين از اهالي همان قريه بود مردم او را بخوبي مي شناختند كوسه گلين به در همه خانه ها ميرفت و تقاضاي خير ميكرد اگر صاحبخانه رضايت كوسه را جلب مي كرد كه هيچ در غير اينصورت كوسه جلوي خانه روي زمين دراز مي كشيد و مي گفت ارباب من دارم مي ميرم تو بايد خرج كفن و دفن مرا بدهي در اين حال عروس كوسه شروع به گريه و زاري ميكرد و بر سر و صورت خود مي كوبيد ساز زنها هم شروع به زدن مي كردند عروس سر كوسه را بر روي پا قرار ميداد و با لحني سوزناك اشعار ي مي خواند .

 

شيريني كماج

تعريف: كما ج يكي از شيريني هاي خوشمزه و خاص شهر همدان است كه به عنوان سوغات نيز استفاده مي شودنام اين شيريني كوماج و كماچ هم بيان شده  مرحوم دهخدا در لغت نامه خود مي نويسد كماج ناني مشهور در  برهان قاطع و فرهنگ رشيدي است و نيز ناني راگويند كه بر روي اخگر و زغال پزند .  در ناظم الاتباع آمده كماج يا كماچ ناني  است كه شتر بانان در خاكستر گرم پزند .  بطوري كه در دهخدا بيان شده كوماج به معني شتر بان و كوم به معني گله شتر است و كومه در گويش عاميانه به ناني گفته مي شود كه گرسنه را سير مي كند ( كلمه آج در زبان تركي به معني گرسنه است ) همچنين براي كماج  در لغت نامه دهخدا معاني ديگري نيز   همچون نان فتير – چادر – و خيمه بيان شده  كه بااستناد به اين معاني در وجه تسميه آن  ميتوان چنين گفت كه با توجه به اينكه همدان در مسير اصلي     گذر كاروانهاي جاده كربلا و نهايتا جاده ابريشم قرار داشته اين نان شيريني توسط شتر بانان پخت مي شده و در اين شهر مرسوم گرديده است و ساليان درازي است كه به عنوان يكي از شيريني هاي خاص در همدان مرسوم است .

 

 تاريخچه و قدمت

 

  پخت شيريني هاي سنتي در استان به بيش از 100سال ميرسد و به روايت از كهنسالان بازار همدان  اين شيريني سنتي از گذشته هاي دور در همدان پخت مي شده و محله اي نيز از محلات قديمي همدان به اين امر اختصاص داشته كه به محله كوماج پز معروف بوده كه به مرور ايام در گويش محلي  به كولانج تغيير كرده است و هم اكنون نيز يكي از محلات قديمي همدان مي باشد و به همين نام مشهور است .

 

 

 طرز تهيه و پخت شيريني سنتي كماج :

     ابتدا روغن را در ظرف همزن ريخته ماست ، تخم مرغ  و شكر را به آن اضافه كرده و به هم مي زنند تا كاملا مواد با هم مخلوط و يكدست شود سپس آرد را كم كم اضافه مي كنند البته  گلاب و زعفران را هم به مايه مي افزايند بعد از اينكه همه مواد كاملا يكدست شد خمير را بصورت چونه  درآورده   و به اندازه تكه هاي كوچك  و به شكل  گرد برش ميدهند و درظرف مخصوص مي چينند  آنگاه با گوشت كوب به ارامي روي خمير مي كوبند تا كاملا صاف شود بعد با قالب فلزي روي ان نقش مي اندازنددر اخر  با قلم مو زرده تخم مرغ روي كماج ماليده كنجد را نيز روي ان مي پاشند و كماج اماده را داخل كوره از قبل گرم شده بمدت 7 الي 9 دقيقه قرار مي دهند وقتيكه كماج ازكوره در امد بعد از سرد شدن روي آن با قلم مو شربت  مي مالند .   

 

  تاثير موضـوع مطرح شـده بر مـوارد اجتماعي- اقـتصادي- فرهـنگي- جغرافـيايـي- كالبدي و .....

استان همدان به لحاظ توريستي بودن پذيراي گردشگران داخلي و خارجي بوده است سوغات و فرهنگ غذايي بعنوان يك پديده فرهنگي  ميتواند يكي از جاذبه هاي گردشگري محسوب گردد . بنابراين شناخت و معرفي فرهنگ غذايي بومي ،  معرفي  و ارائه آن به گردشگران در قالب بروشور ، ارائه غذاهاي سنتي اعم از شيريني و غيره ...در رستورانها و مكانهاي مورد بازديد و اسكان مسافران و گردشگران خارجي  در حفظ فرهنگ غذايي بسيار مهم است امروزه شيريني كماج يكي از سوغاتي هاي مهم استان محسوب ميشود بنابراين از لحاظ اقتصادي  سود اور است .

 

 

 

 

 

                      شيرمال

                        تعريف :  شير مال بدو صورت سنتي و جديد پخت ميشود كه هر دو روش توضيح داده خواهد شد .

                تاريخچه و قدمت :  به گفته بسياري از قنادان پخت آن به بيش از صد سال ميرسد و از گذشته تا كنون پخت آن مرسوم است اين شيريني را بيشتر در مجالس ختم و عزاداري و ماه رمضان مي پزند

                     طرز تهيه شير مال به روش سنتي :  مواد لازم : آرد ، روغن ، شكر ، شير خشك ، زعفران و تخم مرغ

                   ابزار : دستگاه همزن برقي ، پاتيل ، وردنه خطي ، ناخن  و قلم مو

               طرز تهيه : روغن مخصوص شيريني پزي را با داخل همزن مي ريزند تا كاملا صاف شود سپس آرد را كم كم به آن اضافه مي كنند در ظرف ديگري شير خشك و آب را با مخلوط كرده مواد را داخل همزن مي ريزند در اخر تخم مرغ و             زعفران را به مواد اضافه مي كنند . همه مواد در دستگاه همزن نيم ساعت بهم زده مي شوند تا كاملا با مخلوط شوند سپس خمير را داخل ظرف ديگر خالي كرده و از آن به اصطلاح چونه بر مي دارند و روي ميز پهن مي كنند .خمير را            بصورت گلوله هاي كوچك جدا كرده سپس بشكل بيضي آن را پهن مي كنند و با وردنه خط دار روي خمير خط انداخته بعد با ناخن روي آن نقش مي زنند . شير مال را در ديس چيده  و روي آن  را با قلم مو زرده تخم مرغ مي            مالند و در آخر كنجد مي پاشند سپس ديس شير مال را  در كوره از قبل داغ شده بمدت 5 الي 8 دقيقه قرار مي دهند تا كاملا پخته و خوشرنگ شود بعد از اينكه شيرمال كمي خنك شد روي آن با قلم مو شربت مي مالند .

                       - طرز تهيه شير مال به روش جديد :

                    مواد لازم : آرد ، روغن ، شكر ، ماست ، تخم مرغ و زعفران .

                   ابزار : دستگاه همزن ، پاتيل ، قلم مو ، دستگاه چرخ و قالب .

                  طرز تهيه : روغن را در دستگاه همزن ريخته كم كم ارد را اضافه كرده تا كاملا يكدست شود بعد تخم مرغ و ماست را اضافه مي كنند در اخر شكر را ريخته وقتيكه مواد با هم مخلوط شدند زعفران را نيز اضافه مي نمايند . البته             مقداري شربت نيز داخل خمير مي ريزند . تقريبا بعد از يكربع همزدن خمير را داخل پاتيل خالي كرده و از انجا خمير را داخل دستگاه چرخ ريخته خمير بصورت نوار از دستگاه خارج شده روي ميز پهن كرده و قالب هاي فلزي             بشكل گرد يا بيضي را روي خمير زده بعد در ديس چيده آنگاه با قالب هاي چوبي كه داراي خطوط است روي خمير نقش ميزند بعد با قلم مو زرده تخم مرغ را روي شير مال ماليده كنجد را هم پاشيده انگاه شير مال را در فر از                  قبل گرم شده با دماي 300 درجه بمدت 7 الي 9 دقيقه مي گذارند سپس روي شير مال پخته شده با قلم مو شربت مي مالند . 

 

                  ابزار و اشياء وابسته.ابزار مورد نياز : اجاق ، ملاقه ، كوره يا فر ، قالب فلزي و چوبي ، قلم مو

                     مواد مورد نياز : تخم مرغ ، شكر ، روغن ،  آرد ، شير خشك ، گلاب و زعفران

                     مکان هاي وابسته.حلوا را در خانه يا قنادي ها درست مي كنند .

                تاثير موضـوع مطرح شـده بر مـوارد اجتماعي- اقـتصادي- فرهـنگي- جغرافـيايـي- كالبدي و .....

               شير مال به عنوان غذا و شيريني سنتي در فرهنگ غذايي مردم همدان جا دارد و امروزه بعنوان يكي از سوغات مهم همدان محسوب ميشود  كه همه گردشگران بعنوان سوغات به همراه خود مي برند . حلوا زرده از لحاظ                 فرهنگي  بعنوان سوغات و از لحاظ اقتصادي بعنوان منبع درامد  يكي از جاذبه هاي اجتماعي و فرهنگي محسوب مي شود

 

 

 

 

 

انگشت پيچ

تعريف :  نوعي مرباي  محلي

تاريخچه و قدمت :  تاريخچه انگشت پيچ  بيش از صد سال است چون همدان  آب و هواي سرد و زمستان طولاني داشت و انگشت پيچ  نيز بخاطر مواد مقوي كه داشت مورد استفاده قرار مي گرفت بخصوص در ماه مبارك رمضان كه در افطاري خورده ميشد كه هم مقوي بود و هم در طول روز كمتر احساس گرسنگي مي كردند .  انگشت پيچ  در استان همدان در گذشته بيشتر در ماه مبارك رمضان درست ميشد اما امروزه در همه ماهها بخصوص بعنوان سوغات براي گردشگران در همه قناديها ديده مي شود همچنين بسياري از خانواده ها براي  مصرف خود به قنادي ها سفارش مي دهند .    

 

 ابزار و اشياء وابسته.ابزار مورد نياز : اجاق ، ملاقه، همزن و دستگاه همزن

مواد مورد نياز :سفيده  تخم مرغ ، شكر ، روغن ، گلاب و زعفران

   مکان هاي وابسته.

انگشت پيچ را در خانه يا قنادي ها درست مي كنند .

 

تاثير موضـوع مطرح شـده بر مـوارد اجتماعي- اقـتصادي- فرهـنگي- جغرافـيايـي- كالبدي و .....

انگشت پيچ به عنوان شيريني سنتي در فرهنگ غذايي مردم همدان جا دارد و امروزه بعنوان يكي از سوغات مهم همدان محسوب ميشود  كه همه گردشگران بعنوان سوغات به همراه خود مي برند . انگشت پيچ از لحاظ فرهنگي بعنوان سوغات و از لحاظ اقتصادي بعنوان منبع درامد  يكي از جاذبه هاي اجتماعي و فرهنگي محسوب مي شود

انگشت پيچ  در استان همدان در گذشته بيشتر در ماه مبارك رمضان درست ميشد اما امروزه در همه ماهها بخصوص بعنوان سوغات براي گردشگران در همه قناديها ديده مي شود همچنين بسياري از خانواده ها براي  مصرف خود به قنادي ها سفارش مي دهند .    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

حلوا زرده

تعريف :حلوا زرده از شيريني هاي سنتي مردم همدان است كه از گذشته تاكنون آن را درست مي كنند  مواد اوليه آن زرده تخم مرغ ،  شكر ،روغن و گلاب و زعفران است.در ابتدا زرده تخم مرغ و شكر را با هم داخل ظرف مي ريزنند شكر و زرده تخم مرغ بايد هم وزن باشند  معمولا براي پنج كيلو زرده پنج كيلو شكر و دو و نيم كيلو روغن  استفاده مي كنند . بعد انها را با هم كاملا مخلوط مي كنند و روي اجاق روشن مي گذارند و با ملاقه چوبي مواد را هم مي زنند تا گلوله نشود همزمان نيز  روغن را در ظرف ديگر داغ مي كنند  در ضمن نقطه جوش زرده و روغن بايد يكي باشد در غير اينصورت زرده تخم مرغ زود سفت مي شود و حلوا درست از آب در نمي ايد . تقريبا بعد از بيست دقيقه همزدن  ، روغن داغ شده را به مواد اضافه مي كنند و سرعت همزدن را تند مي كنند كه زرده تخم مرغ سفت نشود . بعد از هم زدن و وقتيكه مواد تقريبا سفت شد آن را از روي گاز بر مي دارند . بعد از چند دقيقه به دلخواه براي خوشرنگ شدن حلوا به آن زعفران و خوش طعم شدن گلاب اضافه مي كنند . از نكات مهم پخت حلوا اين است كه حتما گلاب و زعفران را بعد از سرد شدن به حلوا اضافه مي كنند در غير اينصورت بر اثر گرما گلاب يا زعفران بخار مي شود همچنين اگر حلوا سفت نشده بلشد كف سفيد روي ان ظاهر مي شود وكه نشانه پخت كامل حلوا نيست و دوباره حلوا را روي اجاق مي گذارند تا چند دقيقه اي بپزد و به اصطلاح سفت گردد .

تاريخچه و قدمت

      تاريخچه حلوا زرده بيش از صد سال است چون همدان  آب و هواي سرد و زمستان طولاني داشت و حلوا نيز بخاطر مواد مقوي كه داشت مورد استفاده قرار مي گرفت بخصوص در ماه مبارك رمضان كه در افطاري خورده ميشد كه هم مقوي بود و هم در طول روز كمتر احساس گرسنگي مي كردند .  همچنين در مهماني ها و عروسي ها حلوا زرده درست مي كردند .

 

 ابزار و اشياء وابسته:.ابزار مورد نياز : اجاق ، ملاقه - مواد مورد نياز : زرده تخم مرغ ، شكر ، روغن ، گلاب و زعفران

 مکان هاي وابسته.:حلوا را در خانه يا قنادي ها درست مي كنند .

تاثير موضـوع مطرح شـده بر مـوارد اجتماعي- اقـتصادي- فرهـنگي- جغرافـيايـي- كالبدي و .....

حلوا زرده به عنوان غذا و شيريني سنتي در فرهنگ غذايي مردم همدان جا دارد و امروزه بعنوان يكي از سوغات مهم همدان محسوب ميشود  كه همه گردشگران بعنوان سوغات به همراه خود مي برند . حلوا زرده از لحاظ فرهنگي بعنوان سوغات و از لحاظ اقتصادي بعنوان منبع درامد  يكي از جاذبه هاي اجتماعي و فرهنگي محسوب مي شود